प्रवासाची तारीख: २४ डिसेंबर २०२३
वाहतुकीची पद्धत: खाजगी कार
किल्ल्याचा इतिहास
जैन धर्मियांची तीर्थक्षेत्र म्हणून प्रसिद्ध असलेली मांगी-तुंगी हे महाराष्ट्र - गुजरात सीमेवरील बागलाण प्रांतातील, सेलबारी पर्वत रांगेत वसलेली जुळी शिखरे आहेत. जुळी असल्या कारणाने त्यांचे नाव एकत्र घेतले जाते. मांगी, समुद्रसपाटीपासून ४,३४३ फूट (१,३२४ मीटर) उंच, पश्चिमेकडील शिखर आणि तुंगी, पूर्वेकडील ४,३६६ फूट (१,३३१ मीटर) उंच आहे. मांगी-तुंगी हे सटाणा शहरापासून ३० किमी (१९ मैल) अंतरावर आहे. मांगी-तुंगी वरती जैन धर्मियांची अनेक गुंफा मंदिरे असून, तिथे अनेक जैन तीर्थंकरांच्या विविध आसनांमधल्या मुर्त्या पाहायला मिळतात. महावीर, ऋषभनाथ, शांतीनाथ आणि पार्श्वनाथ यांसारख्या महान तीर्थंकरांच्या नावावर असंख्य लेणी आहेत.
लेण्यांमधील अनेक मुर्त्यांवर शिलालेख आहेत त्यातील बहुतांश कालांतराने खराब झाल्यामुळे स्पष्ट वाचता येत नाहीत. काही मुर्त्यांच्या शिलालेखांवरून या मुर्त्या इसवी सन ५९५ मध्ये स्थापित केल्याचे निदर्शनास येते. येथील आदिनाथ आणि शांतीनाथ लेण्यांच्या खडकांवरील अनेक शिलालेख संस्कृत भाषेत आहेत. तीर्थंकर ऋषभ देवांची १०८ फूट उंच मूर्ती अखंड दगडात कोरलेली असून ही जगातील सर्वात उंच जैन मूर्ती आहे आणि तिची गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये नोंद झाली आहे. फेब्रुवारी २०१६ मध्ये या मूर्तीचा अभिषेक करून लोकार्पण करण्यात आले. जैन धर्मियांचे हे महत्वाचे तीर्थस्थान असल्या ने येथे दरवर्षी कार्तिक महिन्यात (सप्टेंबर-ऑक्टोबर) दरम्यान एक भव्य जत्रा भरते.
 |
| मांगी तुंगी |
प्रवास आणि ट्रेकचा अनुभव
तुमच्या आयुष्यातील प्रत्येक दिवस देवाने नियोजित केलेला असतो! २४ डिसेंबर रोजी ही ओळ खरी ठरली, तरीही मला मांगी तुंगू किल्ल्याला भेट देण्याची संधी मिळाली हे माझ्यासाठी अविश्वसनीय आहे. चार वर्षांपासून मी मांगी तुंगी ट्रेकचे नियोजन करण्याचा प्रयत्न करत होतो, परंतु तेथे जाण्यासाठी सार्वजनिक वाहतुकीची वेवस्था कमी असल्याने योजना कागदावरच राहिली होती. २३ डिसेंबरला माझ्या बिल्डिंगमध्ये "श्री सत्यनारायण पूजा" होती, पण काही कारणाने मी माझ्या अभ्यासाच्या खोलीत अस्वस्थ बसलो होतो. संध्याकाळी सुमारे ८:०० वाजता मला विलास काकांचा भेटण्यासाठी फोन आला कारण ते स्वतः आणि इतर तीन मित्र "सत्यनारायण पूजेसाठी" माझ्या इमारतीत आले होते. मी त्या सर्वांना भेटलो तेव्हा अचानक रवी काका म्हणाले की ते आज रात्री मांगी तुंगीला जात आहेत, आणि त्यांनी मला त्यांच्यात सामील होण्यासाठी आमंत्रित केले, परंतु फार कमी वेळात निर्णय घेणे कठीण होते. विलास काका, ज्ञानेश काका आणि मित्र शैलेश आणि लतेश यांनी मला मांगी तुंगीला जाण्यास प्रोत्साहित केले, काही अपरिहार्य कारणांमुळे त्यांना मांगी तुंगीला भेट देण्याची संधी मिळाली नाही, त्यांनी मला ही संधी सोडू नको असा सल्ला दिला. मी रवी काकांना विनंती केली की मला निर्णय घेण्यासाठी १०-१५ मिनिटे द्या, कारण माझे आई-वडील वृद्ध असल्या कारणाने त्यांच्या तब्येतीत चढ-उतार होत असतात, त्यामुळे त्यांच्या तब्येतीनुसार मला निर्णय घ्यावे लागतात.
मी लगेच घरी गेलो आणि पालकांशी चर्चा केली, त्यांनी मला ग्रीन सिग्नल दिला आणि एक चांगली गोष्ट म्हणजे दुसऱ्या दिवशी रविवार असल्यामुळे माझ्या भावाला सुट्टी होती. त्यामुळे कोणतीही वैद्यकीय आपत्कालीन परिस्थिती उद्भवल्यास तो घरीच होता. मी लगेच रवी काकांना फोन केला आणि मी त्यांच्यासोबत मांगी तुंगी ट्रेकसाठी सामील होत असल्याचे कळविले. त्याने मला सांगितले की, ते मला माझ्या बिल्डिंगमधून रात्री ९:३० वाजता पिकअप करतील. मी माझी बॅग नेहमी जाण्यासाठी तयार ठेवतो, फक्त मी त्यात थोडा नाश्ता आणि पाण्याची बाटली जोडली होती. बरोबर ९:३० वाजता आम्ही मांगी तुंगीच्या दिशेने प्रवास सुरू केला, पण त्याआधी आम्ही रवी काकांचे मित्र उमाकांत यांना घेण्यासाठी ठाण्याला गेलो. मी आणि उमाकांत काका एकमेकांना भेटण्याची ही पहिलीच वेळ होती. आम्ही तिघे पूर्ण उत्साहात मांगी तुंगीकडे निघालो. इगतपुरीच्या आधी आम्ही २० मिनिटे थांबलो, गरमागरम "कांदा भजी आणि चहा" घेतला. त्यानंतर आम्ही पहाटे साडेचार वाजता थेट मांगी तुंगी धर्मशाळेत थांबलो.आम्ही "धर्मशाळे" बाहेर पार्किंग एरियात गाडी लावली. सुरुवातीला आम्हाला वाटले, हा मांगी तुंगी ट्रेकचा प्रारंभ बिंदू आहे.
 |
| धर्मशाळेच्या आत असलेले जैन मंदिर |
 |
| पहाटे तुंगी सुळक्याचे दृश्य |
जेव्हा मी गाडीतून बाहेर आलो तेव्हा खूप थंडी जाणवत होती आणि मी हुडी घातल्यानंतरही थरथरत होतो. तापमान १४ ते १६ अंश सेल्सिअसच्या आसपास होते, आम्ही धर्मशाळेत प्रवेश केला, फ्रेश झालो आणि नाश्ता आणि चहा घेतला. आम्ही स्थानिकांना ट्रेकच्या सुरुवातीच्या ठिकाणाबद्दल विचारले, त्यांनी सांगितले की ते १ किमी पुढे आहे. धर्मशाळेच्या गेटच्या बाहेर काही लोक लाकडी काठ्या विकत होते ज्याची किंमत प्रत्येकी २० रुपये होती. आम्ही प्रत्येकासाठी काठ्या खरेदी केल्या, पायऱ्या उतरताना या काठ्या मदत करणार होत्या. आम्ही गाडीत बसलो आणि स्टार्टिंग पॉईंटकडे निघालो, सुमारे 200 मीटर पुढे गेल्यावर आम्हाला दोन मार्ग दिसले आणि त्यावर एक साईन बोर्ड होता, डावीकडे कार पार्किंगसाठी आणि उजवीकडे पादचाऱ्यांसाठी. डावीकडे वळण घेऊन आम्ही पुढे निघालो, पार्किंग एरियाजवळ पोहोचलो, पण गेटला कुलूप होते आणि चौकशीसाठी कोणीही नव्हते. आम्हाला वाटले की पुढे आणखी एक पार्किंगची जागा असेल, म्हणून आम्ही पुढे निघालो, पण आम्ही गावात शिरलो. आम्ही चुकीच्या रस्त्यावर आहोत हे आम्हाला कळले होते म्हणून आम्ही यू-टर्न घेतला आणि ज्या ठिकाणी आम्ही चुकीचे वळण घेतले होते तेथे पोहोचलो, आम्ही एका सेकंदासाठी थांबलो (उजवे वळण घेण्यास आम्ही चुकलो होतो) आणि सरळ निघालो, आम्हाला विरुद्ध दिशेने काही वाहने येत असल्याचे दिसले, त्यामुळे आम्ही आता योग्य मार्गावर आहोत हे सुनिश्चित झाले.
 |
| सेलबारी पर्वतरांगांचे विहंगम दृश्य |
 |
| पादुका व तुंगी सुळका |
सकाळी साडेसहा वाजता आम्ही ट्रेकच्या सुरुवातीच्या ठिकाणी पोहोचलो आणि गाडी पार्क करून ट्रेकला सुरुवात केली. सुरुवातीच्या ठिकाणी एक गेट आहे जिथे प्रवेश शुल्क आकारले जाते, परंतु त्यांनी विचारले नाही म्हणून आम्ही देखील पैसे दिले नाही आणि पुढे गेलो. जेव्हा आम्ही ट्रेक सुरू केला तेव्हा सूर्योदय होणार होता, आम्ही वेगाने पुढे जाण्याचा प्रयत्न करत होतो जेणेकरून आम्ही सूर्योदय पाहण्यासाठी शिखरावर पोहोचू. पण माझ्या फिटनेस लेव्हलने मला आरसा दाखवला. मला छातीत हलकीशी वेदना जाणवू लागली, म्हणून मी हृदयाचे ठोके कमी करण्यासाठी १० मिनिटे थांबलो. दुसरीकडे रवी काका आणि उमाकांत काका दोघेही माझ्यापेक्षा खूप पुढे गेले होते, दोघांच्याही फिटनेस लेव्हलसाठी हॅट्स ऑफ. मी ट्रेक पुन्हा सुरू केला आणि जेव्हा आम्ही अर्ध्या मार्गावर पोहोचलो तेव्हा सूर्योदय झाला होता. आम्ही थोडा वेळ थांबलो, काही फोटो काढले आणि ट्रेक पुन्हा सुरु केला. ७५ मिनिटांत सकाळी ७:४५ च्या सुमारास पहिल्या शिखरावर पोहोचलो. तेथे अनेक मंदिरे आहेत, म्हणून आम्ही आमचे शूज काढले आणि शिखराच्या आत असलेल्या प्राचीन लेण्या पाहण्याकरिता पुढे निघालो. गुहेत अनेक जैन तीर्थंकरांच्या मुर्त्या आहेत. आम्ही शिखराभोवती प्रदक्षिणा पूर्ण केले आणि खाऊ खाण्यासाठी सुमारे १५ मिनिटे थांबलो.
 |
| तुंगी सुळका व सूर्योदय |
विश्रांती घेतल्यानंतर, आम्ही शूज घातले आणि दुसऱ्या शिखराकडे निघालो. काही पायऱ्या उतरून आम्ही दोन शिखरांना जोडणाऱ्या डोंगर धारेवरून दुसऱ्या शिखराकडे निघालो. अपघात टाळण्यासाठी ट्रस्टीने दोन्ही बाजूंना रेलिंग लावले आहे. वाटेच्या मध्य भागी पोहचतो नाही इतक्यात काही माकडे दिसली आणि ब्रह्मगिरी ट्रेकदरम्यान घडलेली घटना आठवली. मी लगेच मोबाईल, सेल्फी स्टिक बॅगेत ठेवले आणि बॅग हुडीने झाकली. सावधगिरी बाळगत आम्ही पुढे गेलो आणि पायर्या जवळ पोहोचलो. विशेषत: मी खूप दमलो होतो, आणि पुन्हा पायऱ्या चढण्याची उर्जा नव्हती, परंतु ट्रेकिंग करताना हार मानणे माझ्या स्वभावात नाही. आम्ही पायऱ्या चढू लागलो आणि सकाळी ९:०० च्या सुमारास दुसऱ्या शिखरावर पोहोचलो. आम्ही शिखराभोवती प्रदक्षिणा पूर्ण केली, शिखराच्या गर्भात कोरलेल्या लेण्यांमधील मुर्त्या पाहिल्या आणि सुमारे एक तासाचा ब्रेक घेण्याचे ठरवले. एकीकडे सूर्यकिरणांची उब जाणवत होती, तर दुसरीकडे थंड हवेच्या झुळकी मुले गारवा ही जाणवत होता. श्री वृषभदेवांच्या १०८ फुटी मूर्तीसह पहिल्या शिखराचे, दुसऱ्या शिखरावरून दिसणारे दृश्य खूपच सुंदर होते, ते काहीसे चीनच्या भिंतीसारखे दिसते. सकाळी १०:०० च्या सुमारास आम्ही खाली उतरायला सुरुवात केली, माझ्या हातातील काठी मी वाटेत भेटलेल्या एका वृद्ध काकांना दिल्यामुळे माझ्या पायांना आधार द्यायला माझ्याकडे काठी नव्हती.
 |
| सेल्फी |
 |
| मांगी सुळका |
एक चतुर्थांश पायऱ्या उतरून श्री वृषभदेवांच्या १०८ फुटी मूर्तीकडे जाणाऱ्या वाटेजवळ पोहोचलो. आम्ही गेटवर प्रत्येकी २० रुपये प्रवेश शुल्क भरले आणि पुतळ्याकडे निघालो. पुतळ्याजवळ जाण्यासाठी दोन पर्याय आहेत, एकतर तुम्ही पायऱ्यांनी जाऊ शकता किंवा लिफ्टने जाऊ शकता, आम्ही लिफ्टने जायचे ठरवले. पुतळ्याजवळ १० मिनिटे घालवून आम्ही परतीचा प्रवास सुरू केला. उतरताना आम्ही पाहिले की बरेच लोक चढत आहेत आणि त्यापैकी बरेच लोक उष्णतेमुळे थकत आहेत. पहाटे ट्रेक करण्याचा आमचा निर्णय योग्य होता त्यामुळे आम्हाला दुपारच्या उन्हाच्या झळा जाणवल्या नाहीत. सकाळी ११:१० च्या सुमारास आम्ही पायथ्याशी पोहोचलो आणि आम्ही नळाच्या पाण्यावर तोंड धुवून जवळच असलेल्या स्टॉलवर उसाचा रस प्यालो.
अशा तर्हेने आमाचा मांगी तुंगीचा ट्रेक पर्ण करून आठणीची शिदोरी घेऊन घरी जाण्या करीत गाडीत बसलो आणि मुंबईच्या दिशेने परतीचा प्रवास सुरू केला. दुपारी २:०० च्या सुमारास आम्ही जेवणासाठी बालाजी हॉटेलमध्ये थांबलो. जेवणाची चव, दर्जा आणि सेवा चांगली होती. दुपारी ३:०० च्या सुमारास आम्ही मुंबईला निघालो आणि ७:४५ च्या सुमारास आम्ही ठाण्याला पोहोचलो तिथे आम्ही उमाकांत काकांना सोडले आणि रात्री ८:४५ च्या सुमारास. मी आणि रवी काका गोरेगावला घरी पोहोचलो.
 |
| श्री वृषभदेव यांची जगातील सर्वात उंच १०८ फूट मूर्ती |
